MDF và ván ép plywood khác nhau thế nào, nên chọn loại nào?

Khi đi xem nội thất, gần như báo giá nào cũng có hai cái tên MDF và ván ép plywood. Cả hai đều là gỗ công nghiệp. Cả hai đều phủ melamine, sơn hay để mộc được, nên nhìn bề ngoài khá khó phân biệt. Nhưng cấu tạo bên trong của chúng khác hẳn nhau, và chính cấu tạo đó quyết định món đồ có võng không, có phồng khi gặp ẩm không, dùng được bao lâu.

Bài này so sánh hai vật liệu theo những tiêu chí bạn sẽ gặp khi dùng thật: chịu lực, giữ vít, chịu ẩm, bề mặt, phát thải và giá. Cuối bài có bảng gợi ý chọn vật liệu cho từng món trong nhà và cách tự kiểm tra tấm ván trước khi đặt hàng. Nếu bạn còn đang phân vân giữa gỗ công nghiệp và gỗ tự nhiên, hãy đọc thêm bài gỗ công nghiệp hay gỗ tự nhiên cho từng hạng mục.

MDF là gì?

MDF (Medium Density Fiberboard) là ván sợi mật độ trung bình. Gỗ, thường là gỗ rừng trồng, được nghiền thành sợi, trộn keo rồi ép dưới nhiệt độ và áp suất cao thành tấm. Khối lượng riêng thường vào khoảng 650-800 kg/m³.

Vì là sợi gỗ mịn ép đều nên MDF có bề mặt phẳng, đồng nhất, không vân, không mắt gỗ. Đây là ưu điểm lớn khi cần sơn bệt màu hay phay chỉ, phay hoa văn trên cánh tủ. Ở Việt Nam thường gặp hai loại: MDF thường và MDF chống ẩm lõi xanh (hay ghi HMR).

Ván ép plywood là gì?

Plywood gồm nhiều lớp gỗ lạng mỏng, mỗi lớp dày khoảng 1-2 mm, xếp sao cho thớ lớp này vuông góc với lớp kia rồi ép keo. Số lớp thường là số lẻ để hai mặt ngoài cùng chiều thớ, giúp tấm cân bằng và ít cong vênh.

Nhờ thớ gỗ đan chéo, plywood khoẻ theo cả hai chiều và giữ vít chắc. Cạnh tấm lộ ra các lớp sọc, nhiều người thích để lộ như một chi tiết trang trí. Chất lượng mặt ván phụ thuộc nhiều vào loại gỗ lạng và cách phân loại. Tấm tốt thì mặt mịn, ít mắt. Tấm kém có thể hở lõi, chồng mí giữa các lớp.

Bảng so sánh nhanh MDF và plywood

Tiêu chí	MDF	Plywood
Cấu tạo	Sợi gỗ nghiền trộn keo, ép thành khối	Nhiều lớp gỗ lạng dán vuông thớ
Bề mặt	Rất phẳng, đồng nhất, dễ sơn	Có vân gỗ, chất lượng tuỳ loại
Cạnh tấm	Thô, hút ẩm, cần dán chỉ hoặc sơn kín	Chà mịn được, có thể để lộ
Chịu tải lâu dài	Dễ võng khi nhịp dài	Ít võng hơn ở cùng độ dày
Giữ vít	Tạm ổn ở mặt tấm, yếu ở cạnh	Tốt ở cả mặt và cạnh
Gặp ẩm, nước	Phồng, không co lại như cũ	Ổn định hơn, nhưng vẫn có thể bung lớp nếu ngâm nước
Khối lượng	Nặng hơn ở cùng độ dày	Nhẹ hơn
Giá	Thấp hơn	Cao hơn

Khác nhau thế nào khi dùng thật?

Chịu lực và độ võng

Kệ sách là ví dụ dễ thấy nhất. Một đợt kệ MDF 18 mm dài 80-90 cm chất đầy sách có thể võng dần theo thời gian, vì sợi ép chịu tải lâu dài kém. Ở cùng nhịp đó, plywood giữ thẳng tốt hơn nhờ các lớp thớ chạy dọc. Nếu vẫn muốn dùng MDF cho kệ dài, hãy rút ngắn nhịp hoặc thêm vách đỡ ở giữa.

Giữ vít và tháo lắp

Bắt vít vào mặt tấm MDF thì khá ổn. Bắt vào cạnh thì dễ nứt tách nếu không khoan mồi, và một khi lỗ vít đã toét thì rất khó bắt lại đúng chỗ đó. Plywood giữ ren vít tốt hơn và chịu được tháo lắp nhiều lần. Những món hay phải tháo ra khi chuyển nhà như giường, kệ, tủ rời nên ưu tiên plywood.

Chịu ẩm và nước

Không loại nào chịu nước hoàn toàn. MDF thường gặp nước sẽ hút ẩm qua cạnh và lỗ vít, phồng lên và không trở lại như cũ. MDF chống ẩm lõi xanh chịu độ ẩm không khí tốt hơn nhưng vẫn không chịu được nước đọng. Plywood ổn định hơn, nhưng nếu nước đọng lâu thì lớp keo có thể bung.

Ở miền Trung, mùa mưa độ ẩm rất cao. Những chỗ gần chậu rửa, cửa nhà tắm hay sát bức tường hay thấm cần được tính kỹ. Đó cũng là lý do xưởng bảo hành 12 tháng cho sản phẩm ván ép và 6 tháng cho sản phẩm MDF, với điều kiện MDF không tiếp xúc nước.

Bề mặt, cạnh và hoàn thiện

MDF có lợi thế khi cần sơn. Lớp sơn bệt màu trên MDF thường mịn hơn vì không có vân gỗ hằn lên. Đổi lại, cạnh MDF phải dán chỉ hoặc sơn kín, vì cạnh trần vừa thô vừa hút ẩm. Plywood thì ngược lại: cạnh chà mịn rồi để lộ được, mặt gỗ lạng để mộc hoặc phủ dầu cho cảm giác tự nhiên.

Phát thải formaldehyde

Cả hai đều dùng keo, và nhiều loại keo phổ biến có gốc formaldehyde. Mức phát thải phụ thuộc vào loại keo và quy trình sản xuất, không chỉ vào việc ván là MDF hay plywood. Ở Mỹ, quy định TSCA Title VI của EPA giới hạn 0,05 ppm cho plywood gỗ cứng và 0,11 ppm cho MDF. Châu Âu dùng cấp E1. Khi mua, hãy hỏi cụ thể vật liệu đạt cấp phát thải nào và nguồn ván từ đâu, đừng chỉ nghe một câu chung chung là gỗ an toàn.

Món nào nên dùng MDF, món nào nên dùng plywood?

Món đồ	Nên chọn	Lý do
Cánh tủ sơn màu, phay chỉ	MDF, chống ẩm nếu ở bếp	Mặt phẳng, sơn đẹp, giá tốt
Thùng tủ bếp dưới, gần chậu rửa	Plywood	Chịu ẩm tốt hơn, giữ vít bản lề chắc
Kệ sách nhịp dài	Plywood	Ít võng khi chất nặng
Giường, khung chịu lực	Plywood	Chịu tải, tháo lắp nhiều lần
Vách ốp, tranh, hộp trang trí nhẹ	MDF	Dễ sơn, ít chịu lực
Tủ áo phủ melamine trong phòng khô	MDF hoặc plywood	Tuỳ ngân sách, MDF vẫn dùng tốt
Đồ trẻ em để mộc, cạnh lộ	Plywood	Cạnh chà mịn được, chịu va đập

Một căn hộ thường kết hợp cả hai: plywood cho phần chịu lực và gần nước, MDF cho phần mặt tiền cần sơn đẹp. Cách chia này giúp tiết kiệm mà không hy sinh độ bền. Bài kinh nghiệm làm nội thất căn hộ lần đầu có thêm vài lưu ý để không phát sinh chi phí khi chốt vật liệu.

Vì sao đồ phòng bé của xưởng làm bằng ván ép?

Phần lớn đồ cho phòng bé ở xưởng làm từ ván ép An Cường chuẩn EPA dày 18 mm, cắt CNC, để mộc. Chọn vậy là vì cách trẻ con dùng đồ: kéo lê, đẩy, đứng lên, làm đổ nước. Đồ lại giao phẳng để ba mẹ tự lắp, nên mối liên kết phải giữ vít tốt, còn cạnh tấm lộ ra phải chà mịn được mà không cần dán chỉ.

Ghế tai thỏ mầm non là một ví dụ. Ghế chỉ có 4 tấm: hai tấm chân cài chéo thành chữ X, một mặt ngồi tròn Ø30 cm cao 28 cm theo cỡ cho bé 3-6 tuổi trong EN 1729, và tựa lưng thả qua khe rồi siết một vít lục giác chìm. Toàn bộ kết cấu dựa vào mép các rãnh cài. Với MDF, mép rãnh dễ sứt sau nhiều lần bé kéo ghế, còn plywood giữ mép chắc hơn và góc bo tròn sau khi chà vẫn liền, không xơ bột.

Dù làm bằng vật liệu gì, ba mẹ cũng nên kiểm tra vài con số an toàn trên đồ của con. Xưởng áp dụng các nguyên tắc sau, tham khảo theo EN 71, EN 1729 và EN 747 tuỳ sản phẩm:

• Góc tấm bo tròn tối thiểu R12 mm, đỉnh lồi tối thiểu R15 mm.
• Khe hở nhỏ hơn hoặc bằng 8 mm, hoặc từ 25 mm trở lên, để ngón tay không bị kẹt. Khe giữa hai tai ghế thỏ rộng từ 26 mm.
• Không có lỗ vừa cỡ đầu bé, vít bắt chìm, không nhô đầu.
• Đặt ghế lên sàn, đẩy nhẹ từ nhiều hướng để thử độ chống lật.

Ghế tai mèo mầm non dùng chung khung chân và mặt ngồi, chỉ khác tựa lưng: một đĩa tròn trơn rộng 26 cm với hai tai tròn Ø11 cm, khe giữa hai tai rộng từ 76 mm. Mặt tựa không có hốc nên lau rất nhanh khi bé làm đổ sữa. Với ván để mộc, cách giữ đồ bền là lau khô ngay, không để nước đọng trên mặt hay chảy vào khe cài.

Cùng bộ còn có ghế tai tuần lộc mầm non, với đầu gạc và tai bo tròn R20 mm. Ba mẫu này đều chịu bé tới 22 kg, dùng hợp với bàn cao 50-55 cm. Các món khác cho phòng của con nằm trong danh mục phòng bé.

Cách tự kiểm tra tấm ván khi mua đồ

Bạn không cần dụng cụ gì, chỉ cần để ý vài điểm:

1. Nhìn cạnh chưa dán chỉ, lỗ khoan bản lề hoặc mặt dưới tấm. Plywood lộ các lớp sọc, MDF là một khối màu nâu đồng nhất.
2. Với plywood, xem các lớp có đều không, có lỗ rỗng hay chỗ hở lõi giữa các lớp không.
3. Nhấc thử. Cùng kích thước, đồ MDF thường nặng tay hơn.
4. Với MDF, kiểm tra cạnh đã dán chỉ kín chưa, nhất là mặt dưới, chân tủ và quanh lỗ khoan.
5. Hỏi cấp phát thải của vật liệu và xin thông tin từ nhà cung cấp ván.
6. Mở hộp đồ mới mà thấy mùi hắc nồng thì nên hỏi kỹ và để đồ ở phòng thoáng vài ngày trước khi dùng.
7. Hỏi rõ thời hạn và điều kiện bảo hành cho từng loại vật liệu.

Những lỗi thường gặp khi chọn vật liệu

• Dùng MDF thường cho thùng tủ dưới chậu rửa. Chỉ một lần rò ống là đáy tủ phồng.
• Làm kệ sách dài bằng MDF mà không có vách đỡ giữa.
• Nghĩ rằng plywood chịu nước, rồi đặt đồ sát chỗ hay đọng nước.
• So giá chỉ theo tên vật liệu mà không hỏi độ dày, cấp phát thải và loại phủ bề mặt.
• Để cạnh MDF trần ở mặt khuất, chỗ hơi ẩm sẽ ngấm vào từ đó.

Không có vật liệu nào tốt nhất cho mọi chỗ. Hãy chọn theo việc món đồ phải chịu: tải nặng, độ ẩm, số lần tháo lắp, và bạn muốn bề mặt sơn hay để mộc. Nếu cần tham khảo, bạn có thể xem các mẫu trong cửa hàng hoặc liên hệ xưởng để được tư vấn vật liệu và kích thước cho không gian nhà mình.